Algemeen

Onderzoek naar familiewapen


De droom van iedere stamboomonderzoeker is het vinden van een familiewapen. De realiteit is echter dat vooral families van adel een familiewapen hebben of personen die een bepaalde welstand hadden bereikt een familiewapen lieten ontwerpen. Toen ik bij mijn onderzoek terug in de tijd alleen arbeiders en bouwmannen tegenkwam en ook bij onderzoek in boeken met familiewapens en in de registers van het Centraal Bureau voor de Genealogie geen wapen van een familie Houtepen vond, had ik die illusie dan ook snel opgegeven. Mijn onderzoek breidde zich echter steeds meer uit, niet alleen in de breedte (ik richtte me op alle naamdragers Houtepen), maar ook in de diepte (ik ging ook andere archiefstukken bestuderen). Verschillende Houtepennen bleken schepen van Rijen te zijn geweest, maar geen van de gevonden schepenenakten bleek van een persoonlijk wapen te zijn voorzien. Wel ontdekte ik dat er een Houtepen in Leuven had gestudeerd en dat hij later pastoor is geworden. Verder trof ik in het notarieel archief van het stadsarchief Breda (SAB, N.1030 f.147, 09-10-1767) een akte van kwijting en dťcharge aan, waarin werd gemeld dat de door deze Petrus Houtepen opgestelde boedelrekening met behoorlijk zegel was gemunieert. Aangezien muniŽren is afgeleid van het Franse woord 'munir', wat 'van iets voorzien' betekent, zorgde dit natuurlijk voor enthousiasme. De betreffende boedelrekening heb ik nog niet gevonden, maar toen ik in de index op het Bischoppelijk Archief drie archiefstukken vermeld zag met betrekking tot deze Petrus, waaronder een brief inzake excorisme, steeg de spanning vanzelfsprekend.

In een blauwe omslag lag een dubbelgevouwen vel papier met een Latijnse tekst met onderaan die pagina de handtekening van Petrus Houtepen en de datum 16 juli 1743. Bij nadere bestudering bleek aan de achterkant van de eerste pagina ook een rood lakzegel aangebracht te zijn! De afbeelding op dit lakzegel is 1,8 centimeter hoog en 1,6 centimeter breed en bestaat uit een met een naar rechts gewend ridderhelm en dekkleden gekroond schild, waarop een geklede onderarm met hand een veren pen vasthoudt, met als helmteken eveneens een hand met pen. Het door Petrus Houtepen gevoerde wapen blijkt dus een zogenaamd sprekend wapen te zijn: "hou de pen"!

brief1.jpg
brief2.jpg
brief3.jpg


Ik heb van dit wapen door de de heer H.K. Nagtegaal, heraldicus en auteur van het "Heraldisch Vademecum", een digitale tekening laten maken. De officiŽle beschrijving van het wapen luidt als volgt: In blauw een gouden beklede rechteronderarm, komende uit de linkerschildrand, in de hand houdende een zilveren ganzenveer. De helm is halfaanziend en heeft als helmteken dezelfde hand met ganzenveer als in het schild. De dekkleden zijn blauw gevoerd van goud.